Astma xəstəliyinin kiminlə qonşu olduğunla necə bir əlaqəsi var?

Astma xəstəliyinin kiminlə qonşu olduğunla necə bir əlaqəsi var?

Anthony Nardone

John Balmes

Neeta Thakur

Tərcümə: Aytac Ağarəhimli

Xülasə

Sizdə astma var? ABŞ-da astmaya rəngli icmalarda daha çox rast gəlinir. Bəs niyə belədir? Rəngli insanların daha pis hava keyfiyyəti və daha çox yoxsulluq olan məhəllələrdə yaşamaq ehtimalı yüksəkdir. Ancaq bu, cavabın yalnız başlanğıcıdır.

O məhəllələr niyə belədir?

85 il əvvələ aid ayrı-seçkilik sistemi Qara və İspan məhəllələrini ağ məhəllələrdən daha pis ("aşağı dərəcəli") olaraq etiketlədi. Bu o demək idi ki, bu məhəllələr ağ məhəllələrdən daha az investisiya (pul) alırdı. Keçmişdəki bu qiymətləndirmə sisteminin bu gün bu məhəllələrdə astma nisbətləri ilə əlaqəli olub olmadığını öyrənmək istədik.

Biz aşkar etdik ki, astma ilə bağlı fövqəladə hallar bir vaxtlar aşağı dərəcəli olan məhəllələrdə daha çox olur. Havanın çirklənməsi, yoxsulluq içində yaşayan insanların faizi və rəngli insanların faizi də belə idi. Uzun illər əvvələ aid ayrı-seçkilik planı bu gün rəngli insanlar arasında astma fövqəladə hallarının əsas səbəblərindən biri ola bilər. Astma ilə mübarizə aparmaq üçün bütün icmaları, xüsusən də aşağı dərəcəli etiketdən zərərçəkənləri yüksəltməliyik. Biz həmçinin əmin olmalıyıq ki, qanundankənar və köhnəlmiş siyasətlər hələ də bu yerlərdə yaşayan insanlara zərər verməsin.

Giriş

Astma hücumu dəhşətli bir təcrübə ola bilər. Sinə sıxılır və tam nəfəs ala bilmirsən. Siz xırıldamağa və öskürməyə başlayırsınız. Astma tənəffüs yollarının şişməsinə və daralmasına səbəb olan ağciyər xəstəliyidir. Alimlər hesab edirlər ki, havanın çirklənməsi, yoxsulluq və lazımi tibbi xidmətin olmaması kimi ekoloji və sosial faktorlar xəstəlik riskini artırır. Bir çox insanlarda astma var, lakin ABŞ-da astma Qara Amerikalılar və Ağ Amerikalılardan daha çox İspan olan insanlar arasında daha çox yayılmış və daha ölümcüldür.

Qeyd: Astma tutması zamanı tənəffüs yolları şişir və iltihab olur. Tənəffüs yollarının ətrafındakı əzələlər büzülür və tənəffüs yolları əlavə selik əmələ gətirir, bu da tənəffüs borularının daralmasına səbəb olur.

Astmanın yaşadığınız məhəllə ilə necə əlaqəsi var?

Biz irqlər arasında astmadakı bu bərabərsizliyin insanların yaşadığı məhəllələrlə əlaqəli olduğunu düşünürük. Biz fərziyyəmizi 1930-cu illərdə yaradılmış ev krediti proqramına əsaslandırdıq. 1930-cu illərin iqtisadi depressiyası zamanı ABŞ hökuməti insanlara öz evlərində qalmağa və ya ev almağa kömək etmək üçün bir proqram yaratdı. Pul borc verməzdən əvvəl hökumət pulu kimin qaytara biləcəyini (aşağı risk) və kimin ödəmədiyini (yüksək risk) müəyyən etməyə çalışdı. Onlar məhəllələrə baxıb “risk xəritələri” yaratdılar. Risklə bağlı qərarlar çox vaxt məhəllələrdəki insanların irqinə və sosial təbəqəsinə əsaslanaraq verilirdi.

Əsasən ağdərililərin yaşadığı məhəllələr ən aşağı risk (ən yaxşı investisiya) kimi qiymətləndirilib. Əsasən qaradərililərin və immiqrant əhalinin yaşadığı digər məhəllələr isə ən yüksək risk (ən pis investisiya) kimi qiymətləndirilib.

Bu ayrı-seçkilik sıralama sistemi 1968-ci ildə qadağan olunsa da, artıq ABŞ-ın bir çox şəhərlərində məhəllələri formalaşdırmışdı. Bu sistem bu gün gördüyümüz irqlər arasında astma bərabərsizliyində rol oynayırmı? Hipotezimizi yoxlamaq üçün bu tarixi ev krediti strategiyası ilə müasir astma hücumları arasındakı əlaqəni təhlil etdik.

 

Metodlar

Biz Kaliforniya ştatının səkkiz şəhərində: Fresno, Los Anceles, Oklend, Sakramento, San Dieqo, San Fransisko, San Xose və Stoktonda təxminən 1400 məhəllə üzərində ekoloji və sosial araşdırma apardıq. 1930-cu illərdə məhəllələrin qiymətləndirilməsi ilə əlaqəli hər bir məhəllə üçün mövcud astma məlumatları arasındakı əlaqəni təhlil etdik.

Tarixi risk dərəcəsi: Biz 1930-cu illərdə federal hökumət tərəfindən yaradılmış rəng kodlu "təhlükəsizlik xəritələrindən" istifadə etdik. Xəritələrdə məhəllələrə risk səviyyəsi təyin edilmişdir: A (ən yaxşı), B (hələ arzuolunan), C (azalan) və D (ən pis və ya təhlükəli). Şəkil 1a-a baxın.

Şəkil 1:

  1. A) Solda: San Dieqonun rəng kodlu xəritəsi. Bu, Böyük Depressiya zamanı hər bir məhəllənin necə qiymətləndirildiyini göstərir.
  2. B) Sağ: 2011 - 2013-cü illərdə eyni məhəllələrdə astma üçün təcili yardım üçün xəstəxanaya müraciətlər. Rəng tündləşdikcə astma ilə bağlı təcili yardımların sayı artır.

Cari məlumat: Biz hər bir məhəllə üçün aşağıdakıları müəyyən etmək üçün 2011-ci ildən 2013-cü ilə qədər rəsmi sorğulardan istifadə etdik: Astma ilə bağlı təcili səfərlər. Biz 10.000 sakinin astma ilə bağlı təcili yardıma müraciətlərinin nisbətlərini hesabladıq (Şəkil 1b).(2)

Havanın çirklənməsi: Havanın çirklənməsi ilə bağlı məlumatlardan istifadə edərək biz dizel hissəciklərinin (yük maşınları, avtobuslar və qatarlar kimi dizel mühərriklərindən çıxan qazlardakı hissəciklər) miqdarını təxmin etdik.

Bu hissəciklər astma və digər ağciyər xəstəliklərini daha da pisləşdirə bilər.

Əhali: Biz rəngli insanların faizini (Qara Amerikalılar, İspanlar, Asiyalılar və digər ağdərili olmayanlar) və yoxsulluq içində yaşayan insanların faizini hesabladıq.

 

Nəticələr

  • Astma səbəbiylə təcili tibbi yardım şöbəsinə müraciətlər ən pis məhəllələrdə ən yaxşı səviyyəli məhəllələrə nisbətən 2,4 dəfə daha tez-tez baş verib.

(Şəkil 2).

 

Şəkil 2:

Məhəllə risk dərəcəsinə görə (A = ən yaxşı/ən aşağı risk, D = ən pis/ən yüksək risk) 10.000 sakinə düşən astma dərəcəsi (yaşa uyğunlaşdırılmış) üçün orta Fövqəladə Yardım Departamentinə səfərlər.

  • Dizel mühərrikləri tərəfindən buraxılan havadakı cari hissəciklər ən pis səviyyəli məhəllələrdə ən yaxşı səviyyəli məhəllələrlə müqayisədə təxminən 2 dəfə yüksək idi.

Qonşuluq dərəcəsi pisləşdikcə, orada yaşayan rəngli insanların faizi artdı.

  • Yoxsulluq səviyyəsi ən pis olan məhəllələrdə ən yaxşı məhəllələrdən 3,3 dəfə yüksək olmuşdur.

 

Müzakirə

Nəticələrimiz göstərir ki, 1930-cu illərdən qalma ayrı-seçkilikçi yaşayış təcrübəsi bu gün astma nisbətlərində irqi fərqlərin əsas səbəbi ola bilər. Səbəbini izah etmək üçün onun məhəllələrə etdiyi ekoloji və sosial təsirə daha yaxından baxmaq lazımdır.

Ətraf mühit: Ən pis səviyyəli məhəllələr ev tikmək üçün arzuolunmaz idi. Əvəzində onlar magistral yolların və fabriklərin tikintisi üçün istifadə olunurdu - onların əksəriyyəti hələ də mövcuddur. Bu, ağ məhəllələrlə müqayisədə rəngli məhəllələrdə havanın çirklənməsi və astma nisbətlərinin niyə daha yüksək olduğunu izah edə bilər.

Sosial: Uzun illər banklar ev krediti üçün müraciət edənləri qəbul etmək və ya rədd etmək üçün bu sıralama sistemindən istifadə edirdilər.

Rəngli insanlar adətən ev almaq imkanından məhrum idilər, buna görə də övladlarına ötürmək üçün sərvət toplaya bilmədilər.

Nəticələr daha yüksək yoxsulluq səviyyəsi, daha az təhsil imkanları və keyfiyyətli səhiyyə xidmətinə çıxışın aşağı olmasıdır. Bu çətin həyat şəraiti insanları astmanın inkişaf riski ilə daha çox üz-üzə qoyur.

Tədqiqatımız siyasətçilərə ABŞ-da astma fərqlərini azaltmağa kömək edə bilər, rəngli icmalarda hava keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması kömək etsə də bu, təkbaşına kifayət deyil.

Biz diqqətimizi bu icmaların inkişafını dayandırmağa davam edən maneələri aradan qaldırmağa yönəltməliyik. Harada yaşamağımızdan asılı olmayaraq, keyfiyyətli yaşayış yeri, səhiyyə xidməti və təmiz hava sağlam həyat üçün vacibdir.

 

 

 

 

Nəticə

Ayrı-seçkilik ədalətsizdir və onun təsiri uzunmüddətli ola bilər.

ABŞ-da 80 ildən çox əvvəl tətbiq edilən irqə əsaslanan kredit siyasəti bu gün insanların yoxsulluqdan və havanın çirklənməsindən əziyyət çəkdiyi məhəllələrin yaradılmasına gətirib çıxardı.

Bu, həmin məhəllələrdə yaşayan insanlara qarşı ekoloji ədalətsizlikdir! Gənc alimlər olaraq siz də icmanızda ekoloji ədalətin bərpasına kömək edə bilərsiniz. Budur bəzi fikirlər:

  • Yerli ekoloji ədalət problemi və beyin fırtınası həllərini araşdırın.
  • Məktəbin ətraf mühit klubuna başlayın və ya ona qoşulun. Cəmiyyətinizin ehtiyaclarını müdafiə etmək üçün bu qruplar daxilində təşkilatlanın.
  • Sunrise Movement (sunrisemovement.org) kimi ekoloji ədalətlə bağlı işləyən bir təşkilatda könüllü olun.
  • Dəyişiklik tələb etmək üçün yerli qanunvericilərə - bələdiyyə başçılarına, şəhər şurasına, Konqresdəki rayon nümayəndələrinə və senatorlara yazın.
  • 18 yaşınız olanda səs verin!

 

Əsas Terminlər Lüğəti

 

Astma - ağciyərlərin uzun müddətli xəstəliyi. Tənəffüs yollarınızın iltihabına və daralmasına səbəb olur və nəfəs almağı çətinləşdirir. Öskürək, xırıltı, nəfəs darlığı və döş qəfəsində sıxılma klassik astmanın simptomlarıdır.

Dizel hissəcikləri - yük maşınlarının, avtobusların, qatarların, gəmilərin və dizel mühərrikləri olan digər avadanlıqların işlənmiş qazları və bərk hissəcikləri. Onların tərkibində yüzlərlə müxtəlif kimyəvi maddə var və sağlamlığa zərərlidir, astma və digər xəstəlikləri pisləşdirir.

Ayrı-seçkilik - irq, cins, yaş və ya cinsi oriyentasiya kimi xüsusiyyətlərə görə insanlara və qruplara ədalətsiz münasibət.

Ekoloji ədalət - ədalətli rəftar və bütün insanların ekoloji qanunların, qaydaların və siyasətlərin işlənib hazırlanmasında, həyata keçirilməsində və icrasında mənalı iştirakı. Ədalətli rəftar o deməkdir ki, heç bir qrup insan ətraf mühitə zərər və ya ədalətsiz fayda gətirməməlidir.

Böyük Depressiya - ABŞ-da başlayan, əsasən 1930-cu illərdə baş verən ağır dünya iqtisadi depressiyası. Bazarlar çökdü (səhmlər dəyərini itirdi) və nəticədə bir çox insan işlərini itirdi, sənayelər dağıldı və ya dayandı və yoxsulluq artdı.

İspan - ispandilli, xüsusən də Latın Amerikası mənşəli, ABŞ-da yaşayan şəxs.

Ev krediti - bir şəxsin bankdan, ipoteka şirkətindən və ya digər maliyyə təşkilatından ev almaq üçün götürdüyü pul.

Ədalətsizlik - Bu vəziyyətdə, müxtəlif icmalar arasında astma nisbətlərindəki fərqlər "bərabərsizlik" adlanır, çünki bu, qeyri-bərabərlikdən irəli gələn qarşısı alına bilən bir vəziyyətdir.

Yoxsulluq – son dərəcə yoxsulluq vəziyyəti; qida, geyim, təmiz su və ya yaşayış yeri kimi əsas şəxsi ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayət qədər maliyyə vəsaitinin olmaması.

Təhlükəsizlik xəritələri - hər bir məhəllənin kredit təhlükəsizliyi dərəcəsini (riskini) göstərən rəng kodlu xəritələr: A-D. Ən aşağı riskdən ən yüksək riskə. Bu xəritələr banklar və digər maliyyə institutları tərəfindən ev krediti müraciətlərini qəbul etmək və ya rədd etmək üçün istifadə edilmişdir.

Anladığınızı yoxlayın

  1. Əhali arasında daha çox və ya daha az dərəcədə sağlamlıq nəticəsi görülürsə, sağlamlıq baxımından uyğunsuzluq var. ABŞ-da astma bərabərsizliyinin sübutu nədir?
  2. Tarixi qonşuluq qiymətləndirmə sistemi hələ də rəngli icmalarda havanın keyfiyyətinə necə təsir edir? Bu araşdırmada hansı sübutlar vardır?
  3. Tarixi qonşuluq qiymətləndirmə sisteminin bu gün rəngli icmalara təsir etməsinin başqa hansı yolları var? Bu araşdırmada hansı sübutlar verilir?
  4. Biz məhəllələrdə astma dərəcələrini ölçmək üçün astma ilə bağlı təcili yardım şöbəsinə səfərlərdən istifadə etdik. Bu məlumatların məhdudiyyətləri nə ola bilər?

 

Fayllar